Wybuch reaktora elektrowni atomowej w Czarnobylu był największą katastrofą jaka miała miejsce w historii energetyki jądrowej.

Do awarii doszło w wyniku nieudanego eksperymentu, będącego następstwem wieloletnich zaniedbań i ignorancji osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo atomowe w Związku Radzieckim.

Gigantyczne skażenie radioaktywne do jakiego doszło podczas tego fatalnego wypadku, mającego miejsce
26 kwietnia 1986 roku o godzinie 1:23 miało ogromny wpływ na życie mieszkańców całej Europy. Ze względu na konsekwencje tej katastrofy oraz powtarzane latami kłamstwa w temacie jej prawdziwych przyczyn, Czarnobyl stał się globalnym symbolem niechęci do energii nuklearnej.

Budowa

Za początek prac nad projektem Czarnobyla uznaje się datę 29 czerwca 1966 roku. Za miejsce powstania tego atomowego obiektu miał posłużyć jeden z 16 obszarów w obwodzie Kijowskim, Żytomierskim lub Winnickim, wytypowanych przez Kijowski Instytut Wzornictwa. Ostatecznie to właśnie okolice miasta Czarnobyl uznane zostały za najlepszą lokalizacje dla elektrowni atomowej. Decydującymi czynnikami była dobrze rozwinięta infrastruktura, dostęp do źródła wody niezbędnej w procesie chłodzenia reaktorów oraz fakt, że ziemia w tej okolicy uznawana była za mało żyzną(nie tracono potencjału rolniczego). Oficjalne potwierdzenie tego wyboru nastąpiło 18 stycznia 1967 roku.

Kolejnym etapem był wybór rodzaju zastosowanych reaktorów. Rozważane były trzy koncepcje:

    Reaktor wodny ciśnieniowy typu WWER
    Reaktor gazowo-grafitowy typu RK-100
    Reaktor grafitowo-wodny typu RBMK

Pierwsza mająca wpływ na późniejszą katastrofę decyzja zapadła 19 czerwca 1969 roku, kiedy Komitet Centralny podjął uchwałę o zastosowaniu w Czarnobylu reaktorów typu RBMK. Technologia ta była najszybsza i najtańsza w wykonaniu. Projekt RBMK pozwalał w tamtym czasie na uzyskanie mocy 1000 MW, podczas gdy wodny ciśnieniowy WWER mógł osiągnąć maksymalną wydajność na poziomie 440 MW. Ponadto RBMK posiadał niezwykle istotną cechę bardzo pożądaną przez Radzieckie władze w czasach zimnej wojny. Przy odpowiedniej zmianie reżimu pracy tego reaktora, możliwa stawała się produkcja plutonu niezbędnego przy tworzeniu bomby atomowej.

Zdjęcie niszczejącego reaktora nr V Czarnobylskiej elektrowni atomowej.

7 listopada 1986 roku podjęto decyzję o przerwaniu dalszej budowy reaktorów V i VI.
W momencie katastrofy reaktor V(na zdjęciu) był ukończony w 70%.

Nosząca w czasach Związku Radzieckiego imię Lenina, elektrownia w Czarnobylu miała według założeń sowieckich naukowców wytwarzać 6000 MW energii, co czyniło ją trzecią najpotężniejszą elektrownią jądrową w całym ZSRR(zaraz po Leningradzkiej i Kurskiej). Podczas 3 etapów budowy miało powstać sześć reaktorów, każdy o mocy 1000 MW. Jak można wyczytać z tabeli poniżej w momencie awarii działały cztery reaktory, a dwa ostatnie były już w budowie.

Reaktor Początek budowy             Pierwsze testy 1 Uruchomienie Zamknięcie
Czarnobyl I 2 01.03.1970 26.09.1977 27.05.1978 30.11.1996
Czarnobyl II    02.01.1973 21.12.1978 28.05.1979 11.10.1991
Czarnobyl III    01.03.1976 03.12.1981 06.08.1982 15.12.2000
Czarnobyl IV 01.04.1979 22.12.1983 26.03.1984 26.04.1986 (w wyniku awarii)
Czarnobyl V    01.01.1981 Budowa przerwana 07.11.1986
Czarnobyl VI   01.01.1983 Budowa przerwana 07.11.1986

1 – Reaktor wytwarza już energię elektryczną, ale nie prowadzi jeszcze dystrybucji do sieci przesyłowych.
2 – Reaktory I i II uznawane były za jednostki pierwszej generacji. Gdyby 26 kwietnia 1986 roku wybuchł któryś z nich, konsekwencje byłyby dużo poważniejsze(reaktory III, IV, V i VI uznawane są za jednostki drugiej generacji).

Wszystkie wypadki elektrowni w Czarnobylu

Katastrofa z 26 kwietnia 1986 roku, nie była pierwszą awarią reaktora w Czarnobylu. Na przestrzeni wielu lat dochodziło do większych lub mniejszych usterek w elektrowniach atomowych na terenie całego Związku Radzieckiego odkrywając przy tym kolejne wady świadczące o niestabilności reaktorów typu RBMK.

Wyciek

9 września 1982 roku w trakcie prac konserwacyjnych na reaktorze I doszło do rozerwania części zbiorników paliwowych. Uszkodzony został również system awaryjnego chłodzenia przez co do środowiska wyciekło około 800 kg silnie radioaktywnej ciężkiej wody. Mimo, że eliminacja powstałych szkód trwała około
3 miesięcy, nawet podczas awarii reaktory II i III nie zostały wyłączone.

Według oficjalnych informacji upublicznionych dopiero w roku 1985, komisja powołana do zbadania przyczyn wypadku stwierdziła, że podwyższony poziom promieniowania był krótkotrwały i nie miał wpływu na środowisko. Według ustaleń biegłych, przyczyną zajścia mógł być fatalny błąd w wyniku którego jeden z członków personelu wyłączył obieg wody chłodzącej reaktor. Druga wersja wskazywać miała na podstawie oględzin jednego z uszkodzonych elementów na fabryczną wadę łączeń kanału paliwowego. Ostatecznie jedyną konsekwencją było opracowanie projektu mającego zapobiec podobnym wydarzeniom w przyszłości oraz usprawnienie systemu bezpieczeństwa.

Wybuch reaktora

26 kwietnia 1986 roku dokładnie o godzinie 1:23:47 w ramach testu generatora turbin nr 8, doszło do eksplozji i całkowitego zniszczenia reaktora IV. Według różnych szacunków w wyniku awarii w Czarnobylu do atmosfery uwolniło się 14*1018Bq. Poziom promieniowania w najbliższej okolicy reaktora w pierwszych dniach po katastrofie wynosił 5-6 R/s czyli około 20 000 rentgenów na godzinę. Śmiertelna dawka promieniowania to 500 rentgenów w 5 godzin, co oznacza, że strażacy gaszący pożar oraz personel będący w bliskiej odległości od uszkodzonego reaktora w pierwszych godzinach od awarii otrzymał śmiertelną dawkę w mniej niż minutę. Więcej informacji na ten temat można wyczytać w oddzielnych artykułach.

Komunikat o awarii

Zaraz po katastrofie wszystkie rozgłośnie radiowe na terenie ZSRR zaczęły nadawać audycję wyłącznie z muzyką klasyczną. Była to powszechna metoda przygotowywania społeczeństwa na zapowiedz tragedii. Pierwsza oficjalna informacja ze strony władz Związku Radzieckiego miała miejsce 2 dni po katastrofie czyli 28 kwietnia 1986 roku. W trwającym 20 sekund komunikacie dziennika informacyjnego Wremia(Время) powiedziano: „Doszło do wypadku w elektrowni jądrowej w Czarnobylu. Jeden z reaktorów został uszkodzony. Skutki wypadku zostały usunięte. Pomoc została udzielona wszystkim poszkodowanym osobą. Powołana została komisja śledcza.”

Ewakuacja

W wyniku największej w powojennej historii ZSRR ewakuacji, przesiedlonych zostało około 120 000 mieszkańców 35 km strefy wokół Czarnobylskiej elektrowni. W tym również jednego z najpopularniejszych w tej części świata miejsca wycieczek, miasta Prypeć. Przed wybuchem reaktora ta niezwykła aglomeracja była symbolem nowoczesności i dostatku oraz chlubą Sowieckiej inżynierii. Obecnie jest to jedno z największych na świecie opuszczonych miast widmo. Więcej informacji na ten temat można wyczytać w oddzielnym artykule

Budowa sarkofagu

Bezpośrednio po awarii, kiedy zdano już sobie sprawę z rozmiarów tragedii, niezbędne stało się podjęcie kroków mających zahamować rosnące promieniowanie. Błyskawicznie powstał więc pomysł stworzenia konstrukcji, która uniemożliwi dalsze przedostawanie się do środowiska ton radioaktywnych gazów. Ta pionierska struktura nazwana później sarkofagiem mająca stanowić jedynie doraźny środek zapobiegawczy, na przestrzeni lat popadała w ruinę. Stary sarkofag zastąpiony zostanie Nową Bezpieczną Powłoką, która ostatecznie zneutralizuje toksyczne zagrożenie ze strony Czarnobyla dopiero w 2015 roku.

Bliskie zdjęcie zniszczonego reaktora w Czarnobylu w trakcie budowy sarkofagu.

Do budowy starego sarkofagu zużyto ponad 400 000 m3 betonu oraz 7 000 ton metalowych elementów.

Po awarii

Władze Radzieckie niespełna miesiąc po katastrofie, 22 maja 1986 roku oznajmiły, że ponowne uruchomienie elektrowni atomowej w Czarnobylu będzie możliwe już w październiku. Do tego czasu miały zostać wykonane wszystkie niezbędne prace mające przywrócić bezpieczeństwo obiektu. Pierwszym etapem była dekontaminacja oraz stworzenie ściny oddzielającej halę turbin bloku III od zniszczonej części bloku IV w ramach budowy sarkofagu. Fizyczną pracę przy reaktorach I oraz II podjęto już 18 września czyli niespełna sześć miesięcy po katastrofie. Reaktor I wznowił dostawę energii elektrycznej do sieci zgodnie z przyjętymi założeniami 1 października o godzinie 16:47, natomiast reaktor II zaczął ponownie dostarczać prąd 5 listopada tego samego roku. 19 dni później rozpoczęły się pracę nad uruchomieniem reaktora III, czego efektem było przywrócenie jego pełnej mocy 31 grudnia.

Ofiary Czarnobyla

Już dzień po wybuchu reaktora, 104 osoby z objawami choroby popromiennej zostały przetransportowane do moskiewskiego szpitala nr 6, będącego jedyną placówką przystosowaną do leczenia szkodliwych skutków radioaktywności na terenie Związku Radzieckiego. Według oficjalnych statystyk Czarnobyl zabił 62 osoby.
35 przypadków śmiertelnych odnotowano w ciągu pierwszych 10 dni, kolejnych 11 osób poniosło śmierć w trakcie budowy sarkofagu, a 16 zgonów miało nastąpić w latach następnych.

Przy okazji obchodów każdej kolejnej rocznicy katastrofy w Czarnobylu, liczba ofiar jest jednym z najbardziej spornych tematów poruszanych w debacie o awarii. Według wielu raportów organizacji międzynarodowych przypadków śmierci na skutek promieniowania było wielokrotnie więcej. Przykładem manipulacji liczbami może być zatajenie śmierci 600 pilotów gaszących reaktor w pierwszych dniach po jego wybuchu o czym więcej można wyczytać w oddzielnym artykule.

Pożar

11 października 1991 roku, kiedy wszyscy mieli jeszcze w pamięci awarię w Czarnobylu wydarzył się kolejny duży wypadek, który wywołał panikę w Europie. Podczas prac konserwacyjnych działającej z reaktorem II, turbiny nr 4 doszło do spięcia i zapłonu materiału izolacyjnego instalacji elektrycznej. W wyniku tego zajścia łatwopalny wodór służący do chłodzenia turbin rozlał się na podłogę nasilając pożar. Ogromna temperatura sprawiła, że dach elektrowni stanął w płomieniach(paradoksalnie był on wykonany z materiałów łatwopalnych) i po kilku godzinach zawalił się. Szczęśliwie pozostałe turbiny, ani żaden z reaktorów nie zostały uszkodzone.

Pożar wywołał burzliwą dyskusje na temat przyszłości energetyki jądrowej na Ukrainie, która zaledwie dwa miesiące wcześniej uzyskała niepodległość od Związku Radzieckiego. Polityczna debata sprawiła, że porzucono naprawę uszkodzonej turbiny, a reaktor II nie został już nigdy później uruchomiony.

W wyniku tego wypadku zawaliło się 2 448 m2 dachu hali turbin(powierzchnia całkowita hali turbin wynosiła 20 502 m2) o łącznej masie 100 ton. Spaleniu uległo 180 ton oleju turbinowego oraz 500 m3 wodoru. Jednocześnie nie doszło do żadnego skażenia radioaktywnego środowiska.

Zarwanie dachu

12 lutego 2013 roku, już podczas pracy nad Nową Bezpieczną Powłoką, w bezpośrednim sąsiedztwie starego sarkofagu zapadło się niemal 600 m2 dachu hali turbin. Początkowo media opisywały, że stało się tak za sprawą grubej warstwy zalegającego tam śniegu, ale dochodzenie wykazało co innego. Zdaniem raportu Ukraińskiej prokuratury, bezpośrednią przyczyną zawalenia była niedbałość przeprowadzonych w 2009 roku pracach remontowych oraz liczne zaniedbania w bieżącej konserwacji obiektu.

Zdjęcie przedstawia katastrofę budowlaną jaka miała miejsce 12 lutego 2013 w Czarnobylu. Doszło do zawalenia się części dachu nad halą turbin.

Blisko 600 m2 dachu hali turbin o masie ponad 20 ton zapadło się w wyniku niedbałej konserwacji przestarzałej konstrukcji elektrowni w Czarnobylu.

Wypadek spowodował krótkotrwały i nieznaczny wzrost promieniowania w bezpośrednim sąsiedztwie Czarnobylskiej elektrowni. Z tego powodu zarząd francuskiego konsorcjum Novarka, odpowiedzialnego za budowę nowego sarkofagu podjął decyzję o ewakuowaniu wszystkich 225 swoich pracowników. Spowodowało to wstrzymanie prac na kilka tygodni, do czasu kiedy strona Ukraińska poradziła sobie z powstałą w wyniku incydentu wyrwą. Zdaniem władz Ukrainy, reakcja szefostwa Novarki była przesadzona, ponieważ wzrost radioaktywności nie zagrażał zdrowiu załogi francuskiego konsorcjum.

Przyczyny katastrofy

W psychologii istnieje zasada głosząca, że w dziedzinie której człowiek ma emocjonalnie ugruntowane poglądy, informacje przyswajane są niezwykle wybiórczo. Mechanizm wyparcia sprawia, że odrzuca się nawet najbardziej racjonalne i merytoryczne argumenty, które kwestionują przyjętą wcześniej za pewnik wartość. W przypadku katastrofy w Czarnobylu wciąż popularna jest opinia, że to błędy personelu bloku IV doprowadziły do wybuchu. O wiele rzadziej wspomina się o wadach konstrukcji reaktorów RBMK i lekceważeniu zasad bezpieczeństwa przez urzędników odpowiedzialnych za bezpieczeństwo atomowe w Związku Radzieckim.

Więcej o przyczynach

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>